آینده روابط اجتماعی در عصر ارتباطات دادهای

 

مقدمه

انتشار پرشتاب اینترنت، ماهواره و فناوري هاي دیجیتالی که در عصر داده های بزرگ شاهد آن هستیم،  ارتباط همزمان میان بخش هاي وسیعی ازجهان را ممکن ساخته است. در همبن راستا، نظریه پردازان ارتباطات معتقدند که امروزه قدرت در دست کسانی است که رسانه ها را در اختیار دارند. در همین عصر که به جای عصر ارتباطات، « عصر داده های بزرگ» نامیده شده است، این سوال ایجاد می شود که با توجه تاثیر دادده های بزرگ در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی، آینده روابط اجتماعی چگونه خواهد بود؟ در این نوشتار سعی خواهد شد تا به ابعاد مختلف این موضوع پاسخ داده شود.

گذر از امر آنالوگ به دیجیتال

همگام با شکل گیری و گسترش استفاده از شبکه جهانی ارتباطات و اطلاعات یعنی اینترنت، شاهد ظهور تکنولوژی های جدید رسانه ای در ارتباطات جمعی هستیم که با وجه ممیز « دیجیتال» نسبت به امر « آنالوگ » شناخته می ‎شود. فن آوری های دیجیتال که امروزه به عنوان نوع خاصی از فن آوری شناخته می شوند از دهه ی 1980 به این سو مورد توجه اندیشمندان و کارشناسان علوم ارتباطات اجتماعی قرار گرفت ودرست همان زمان بود که آنها اظهار داشتند که پا به عصر جدیدی گذاشته اییم که می توان از این به بعد آن را «عصر دیجیتال» نامید.

در این عصر همزمان انتقال از فناوری های الکترونیک آنالوگ و تجهیزاتی که با هم زبان مشترک نداشتند صورت گرفت و در مقابل در عصر دیجیتال دارای زبان مشابه ( صفر و یک) شدند .

توضیح مختصر آنکه امر آنالوگ، امری شیئی است اما امر دیجیتال، از جنس اعداد و تابع منطق صفر و یک است. منطق تغییرآنالوگ شیئی و فیزیکی است و منطق تغییر در امر دیجیتالی ظرفیت های جهان اعداد است. تغییر دیجیتال از جنس نرم افزار و تغییر امر آنالوگ از جنس سخت افزار است. تغییر امر دیجیتال تابع قواعد ریاضی است و تغییر در امر آنالوگ تابع قواعد طبیعت است.خصیصه های امر دیجیتالی قابل دستکاری بودن، شبکه ای شدن، قابل فشرده و متراکم شدن و کوچک شدن است.

امروزه تمامی بخش های زندگی متاثر از فرآیند دیجیتالیزه شدن و دیجیتالیزه کردن است و کمتر بخشی را می توان نام برد که متاثر از این فرآیند نبوده باشد. برای مثال ثبت نوشته را به عنوان یک امر فردی در مقایسه با پیش از امر دیجیتالیزه شدن می توان در نظر گرفت. در عصر آنالوگ این امر تنها به صورت کتبی و بر روی کاغذ امکان پذیر بود و انتقال و ثبت همین اسناد هم یا به صورت گفتار و یا به صورت نوشتار امکان پذیر بود. اما با ظهور اینترنت و متعاقبا کامپیوتر شاهد انتقال و ثبت این اسناد در کمترین زمان ممکن و بدون هیچگونه هزینه‎ای هستیم.

ظهور روابط جدید در عصر ارتباطات داده ای

در عصر دیجیتال و به موازات ظهور شبکه های اجتماعی شاهد تغییر ارتباطات از شیوه سنتی و رو در رو به شیوه های جدید که دیگر نیازی به حضور مستقیم افراد نیست، هستیم. به واسطه همین تغییر در سطوح ارتباطی، شاهد تغییرات کلان در سطوح اقتصادی و  سیاسی هستیم. نمونه اخیر آن در کشور، موج اعتراضات مردمی در تاریخ 9 دی 1396 بود که منشا اصلی آن ظهور ابزارهای نوین ارتباطی و دیجیتالیزه شدن ارتباطات است.

فراتر از این امر حتی در حوزه ی کشوری و روابط بین دولت- ملت ها شاهد شکل گیری حوزه های جدیدی متاثر از همین فرآیند دیجیتالیزه کردن هستیم. به طوریکه در برخی از کشورها( خصوصا کشورهای در حال توسعه) سیاست گذارن عزم خود را برای رسیدن به توسعه ی اقتصادی و ایجاد اشتغال با کمک از این فرآیند جزم کرده اند.

اما این نکته را نباید از نظر دور داشت که تاثیرات ناشی از این فرآیند در هر کشور و هر بخش کاملا یکسان نبوده و اکثر کشورها بیش از آنکه از اثرات مطلوب آن در توسعه اقتصادی بهره مند شوند از اثرات آن در حوزه اشتغال بهره می گیرند. در دهه های اخیر نیز شاهد تغییر در کسب و کارها و ظهور مشاغل جدید بواسطه همین فرآیند هستیم. « شبکه اجتماعی اینستاگرام» نمونه  بارز ظهور این مشاغل جدید است.

شبکه اجتماعی اینستاگرام که از سال 2010 وارد بازار شد، فیسبوک آن را در سال 2012 به قیمتی حدود 750 میلیون دلار خرید و بعد از آن، این شبکه اجتماعی با توجه به آسان بودن اشتراک گذاری تصاویر به صورت نمایی رشد کرد. کاربران اینستاگرام به طور متوسط روزانه ۹۵ میلیون عکس و ویدیو به اشتراک می گذارند و حدود ۸۰ درصد از آنها در خارج کشور آمریکا حضور دارند.

گرچه در ابتدای ظهور این ابزار نوین ارتباطی، «سرگرمی» تنها کاربرد مورد توجه بود، اما در حال حاضر اینستاگرام به ابزاری تبدیل شده است که افراد به وسیله آن، کسب و کارهای خود را سامان می دهند و مشاغل جدیدی را ایجاد می کنند، محصولات مختلف را تبلیغ می کنند، در هنگام وقوع بحران های طبیعی با پست های مختلف هدایت می شوند تا به راه های گوناگون کمک کنند. این تغییرات گسترده در سطوح ارتباطی با این سوال همراه است که آینده روابط اجتماعی به چه شکل خواهد بود؟

ذکر این نکته حایز اهمیت است زمانیکه از تغییر و تبدیل ارتباطات صحبت می شود، همان تغییر شکل ارتباطات در عصر جدید بدون توجه به ظرفیت های گسترده ای که این فضای جدید می تواند به همراه داشته باشد، به ذهن متبادر می شود. بر همین اساس اگرچه گسترش فناوری های دیجیتال به منظور توسعه ی اقتصادی و اجتماعی کشورها چندان امر دشواری نخواهد بود ، اما برنامه ریزی برای تحقق این امر خصوصا در کشورهای در حال توسعه نیازمند برنامه‎ریزی دقیق و خصوصا ارائه ی آگاهی برای شهروندان است.

بهره‌گیری از قابلیت‌های فضای مجازی در تحقق توسعه پایدار...